You are here

The end of democracy as we know it

De democratie wordt geblokkeerd door de belangen groepen die ze in het leven geroepen hebben (en die nu in alle geledingen van de samenleving hun organisaties in leven houden met een kluwen van regelgeving en onuitgesproken afspraken). Zelfs Machiavelli had daar waarschijnlijk nog niet aan gedacht. Echte democratie begint onderaan bij de burger (denk aan Zwitserland waar ze al 800 jaar in Obwalden jaarlijks op het marktplein stemmen met de hand). Anders zijn we inderdaad beter af met technocratische halve dictaturen zoals Singapore waar de Sociale Zekerheid structureel werkt (en met kapitalisatie), en niet met een zeer duur systeem waarvan de helft blijft hangen in werkingskosten en gefinancierd wordt met leningen op de volgende generaties. Het ziet er hopeloos uit, maar er zijn ook tekenen dat de huidige malaise de weg vrijmaakt voor een nieuwe toekomst. Het begint bij analyse. Wie door de bomen het bos niet meer ziet, moet afstand nemen. Dan ziet hij de rotte plekken en waar het groen gretig opschiet.

Post-democratie

Een eerste analyse is aan de hand van Professor Colin Crouch over “Post-democracry”. Hij schrijft rond dit onderwerp al sinds 2004 met titels zoals "Making Capitalism Fit For Society" en "The Strange Non-death of Neo-liberalism". Een mooie samenvatting was te horen op de VPRO (Tegenlicht 30.03.2014). Alhoewel hij zijn politieke voorkeur laat doorschemeren, de analyse is kraakhelder. Een belangrijke vaststelling is dat het democratisch proces en zijn instellingen diep uitgehold zijn. We gaan nog wel stemmen, maar het is niet meer dan een ritueel (in België zelfs verplicht op straffe van boete). De stemuitslag heeft iets mee van een sportwedstrijd. Niet zozeer wie wint heeft belang, wel wie er met de prijzenpot gaat lopen. Na afloop gaat de burger terug braafjes naar huis. Zijn aandacht wordt verlegd naar het WK voetbal (waarbij de emoties veel hoger oplopen) terwijl partij voorzitters het schaakspel verder zetten. Niet wat de kiezer wil heeft belang, wel hoe de politieke zuilen hun belangen veilig kunnen stellen. Crouch heeft het ook over de disconnectie met de grote economische spelers (die financieel internationaal opereren, grotendeels zonder veel democratische en ethische controle) maar hij vergeet erbij te vertellen dat hetzelfde spel gespeeld wordt door andere belangengroepen, zoals vakbonden, overheidsinstellingen en dies meer. Beide groepen bedienen zich van de politieke instellingen die gelegitimeerd worden door de periodieke democratische verkiezingen. Eens het mandaat gegeven in de stembus, wordt het een spel van lobbying en de koek verdelen. Zelfs Crouch meent dat de burger via lobbying zijn invloed moet uitoefenen zonder de instellingen overboord te gooien.

De kostprijs van te talmen

Hier ten lande was er op de vooravond van de verkiezingen ook een merkwaardig opinie bijdrage in De Tijd aan de hand van Roland Duchâtelet. Ondernemer en ex-policus, hij voelt ook aan dat het democratisch kies systeem in disconnectie leeft van de samenleving. Hij belicht ook een ander aspect, namelijk dat al dat politieke gelobby van de sociale belangen groepen (en de sinterklaas politiek van de politici) het land op de afgrond van de economische neergang heeft gebracht. Hij pleit dan ook (of moet ik zeggen, hij waarschuwt) voor de vaandelvlucht naar betere oorden, waarbij het duidelijk wordt dat de invloedssfeer van de politici grotendeels ingeperkt wordt door de landsgrenzen. Dit is natuurlijk maar ten dele waar. Europa staat in voor 80% van onze wetten en de Europese Commissie zou niet liever hebben dat de regels overal dezelfde waren om dit soort concurrentie uit te schakelen. De vraag die men hierbij vergeet te stellen is welke regels voor iedereen best dezelfde zouden zijn. Net zoals een democratie ethisch en moreel normatief mag zijn, mag ze evenwel niet teveel gehoor geven aan allerlei lobby groepen die vooral uit zijn op hun specifiek voordeel (ten koste van de anderen). Het was dan ook een beetje verrassend dat Duchâtelet landen zoals Singapore en China naar voren schuift als voorbeelden. Bij nader inzien, is dit minder verrassend. Ook al hebben die landen geen democratisch model op westerse leest, ze zorgen wel goed voor hun burgers, tot spijt van wie het benijdt.

Is onze westerse democratie de beste optie?

Wie veelt reist, die heeft al meermaals mogen vast stellen dat de superioriteit van de westerse democratie een fabeltje is, ten minste wat daar vandaag voor doorgaat. Sommige landen gaan zelfs op oorlogspad onder het mom van de democratie uit de dragen. Er zijn landen die eerder een politieke dictatuur hebben en goed voor hun burgers zorgen (denk aan Singapore). Er zijn ook landen die veel democratischer zijn dan de meeste van alle westerse landen en waarbij de burgers het ook beter hebben (denk aan Zwitserland). Er zijn zelfs landen met een vrij grote betutteling van de burger en daarbij heel wat belasting heffen, maar toch is de burger er niet slecht af (denk aan de Scandinavische landen ook al hebben die de laatste jaren de belasting drastisch terug geschroefd). Het moge duidelijk zijn, niet de graad van democratie brengt geluk maar er is iets anders dat het verschil maakt.

Democratie is niet voldoende om het verschil te maken

De factoren die dikwijls het verschil maken kunnen onder de noemer van “corruptie” geklasseerd worden. Meestal denkt men spontaan aan het betalen (onder de tafel) van een "service fee" om een beslissing in zijn voordeel te laten uitdraaien, zoals bv. het bekomen van een contract. Maar het fenomeen is veel breder en dieper. Esssentieel is het elke handeling die als gevolg heeft dat men iets bekomt waar men niet noodzakelijk recht op heeft. Het resulteert steevast in de transfer van middelen of eigendom die men wellicht niet zou bekomen zonder het stellen van een corrupte handeling. M.a.w. het komt neer op diefstal, afpersing of oplichting. De essentie is dat het een immorele daad is. De anti-these ervan is wellicht best te omschrijven als de distributie van middelen en eigendom via een vrije negotiatie.
Het is moeilijk in kaart te brengen. Transparency International houdt zo een index bij maar baseert zich grotendeels op (subjectieve) enquêtes. Die manier van meting zal heel wat zachte vormen van corruptie missen, temeer daar corruptie ook werkt door het ontnemen van een kans tot vrije negotiatie. Een gederfd inkomen is ook een onrechtstreekse vorm van diefstal.Een paar voorbeelden:

  • Een vestigingswet voor vrije beroepen: het voornaamste doel is nieuwkomers buiten te houden (en met als gevolg dat de startkosten veel hoger liggen).
  • Vakbonden die door de overheid vergoed worden om werkloosheidsuitkeringen te betalen. Niet alleen verhoogt dit de belastingen, het schept een opportuniteit tot ledenwerving.
  • Overheids participaties in publiek-private bedrijven met een quasi-monopolie waardoor de prijs voor de dienstverlening hoger ligt dan de marktprijs en de overheid jaarlijks miljoenen aan dividenden opstrijkt.
  • Een oerwoud aan verkeersborden en verkeerslichten, waarbij blijkt dat de meerderheid door een enkele firma geleverd worden.
  • Een burgemeester die zich voor de derde maal laat verkiezen ook al is hij ondertussen ver in de zeventig.
  • Politieke dynastieën die van vader op zoon of dochter doorgegeven worden.
  • Een advocaat die van een rechter een voordelig dwangschrift verkrijgt.
  • Een politicus die tussenkomst om een familielid aan een benoeming te helpen.
  • Een universitaire werkloze die al veertig jaar een uitkering krijgt.
  • Een rechtszaak die geseponeerd wordt op basis van een procedurefout of omdat ze verjaart na jaren van tactische spelletjes door advocaten.
  • Een pensioen dat betaald wordt door afbetaling van leningen door de volgende generaties.
  • Een schuldenberg die gelijk is aan wat we jaarlijks met zijn allen produceren.

Dit is maar een greep uit een veel langere lijst. Heel wat mensen zullen dit alles niet als corruptie bestempelen maar aanvaarden het als de normale gang van zaken. Veelal omdat ze er niet meer bij stil staan ofwel omdat ze het nooit anders gekend hebben. Of ze werpen op dat er landen zijn waar het veel erger is. 

Gratis bestaat niet

Wat is het resultaat van dit alles? Wanneer men al kleine en grote onterecht verworven “voordelen” optelt, dan is de som gigantisch. Het resulteert in een inefficiënte samenleving met regeltjes die eerder belemmerend werken dan faciliterend. Het levert een gigantisch overheidsapparaat op dat de werkende burger en bedrijven zwaar belast. Het levert ook een gigantische opportuniteitskost op. Hoeveel economische welvaart en welzijn moeten we voor eeuwig missen omdat het teveel kost of omdat de regeltjes een barrière vormen? Er is ook een gigantische sociale kost. Hoge belasting op lonen duwt veel mensen in de werkloosheid. De vraag is ook of dergelijke samenleving nog adequaat kan reageren op externe uitdagingen. Hoe zal de westerse wereld reageren op een nieuwe economische crash zoals in 2008? Wat als die crash nog veel sterker is (want de oorzaken zijn tot nu toe niet structureel aangepakt)? Er is meer. Wat als we moeten afhaken bij disruptieve ontwikkelingen?

We leven in een periode van disrupties.

In de laatste weken zijn er een paar aankondigingen geweest die aantonen dat de wereld van morgen er wel eens heel anders zou kunnen uitzien. Tenminste voor diegenen die de investeringen nog kunnen opbrengen.  Zo stelt Egon Musk van Space-X een nieuwe ruimte capsule voor en een nieuwe raket motor die 3D geprint werd.  Iemand die er werkt maakt het duidelijk. Wat 5 jaar in beslag nam bij NASA, doet Space-X in een paar weken. Het doel van Space-X is de markt over te nemen en binnen een paar decennia naar Mars te gaan. Niet ver daar vandaan heeft Google niet alleen zijn nieuwe bril met computer uitgetest maar testen ze nu ook een zelfstandig rijdende Google car. Er zijn nog meer van dergelijke science-fiction-achtige aankondigingen en alhoewel het bijna fait-divers lijken, ze kondigen het begin aan van een nieuwe technologie golf die evenwel nog meer dan vroeger het sociaal-economische leven grondig gaat veranderen. Geautomatiseerd vervoer van goederen en personen is te vergelijken met de invoering van internet voor data verkeer op het moment dat de fax het neusje van de zalm is. Wie meewerkt aan die ommekeer zal een gigantische economische boom doormaken want de impact is enorm breed. Sensoren, computers, software, nieuwe materialen en zelfs het herinrichten van de infrastructuur van wegen zal gigantische investeringen vergen.  Wie achterblijft zal ook sociaal en economisch achterblijven en aangewezen zijn op dure import. 

Daarmee komen we op de echte kostprijs van welvaart op krediet en corrupte handelingen, klein en groot. Al deze beslissingen resulteren in een minder optimale aanwending van de beschikbare middelen. Het legt een hypotheek op de competitiviteit en de toekomst. Niemand kan dezelfde euro tweemaal uitgeven, tenzij het een Ponzi-schema betreft. Nu die middelen nodig zullen zijn om te investeren, is er een groot risico dat ze zullen ontbreken. De rente artificieel laag tot negatief houden zal daar niet aan verhelpen. 

Confederalisme

Theme by Danetsoft and Danang Probo Sayekti inspired by Maksimer